Cổng Đoan Môn (Ảnh: Vietnam.vn)

Hình ảnh thành Hà nội với cổng phía Nam (Đoan Môn) của bác sĩ Hocquard chụp khoảng 1884-1885 (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Đây là một không gian mang ý nghĩa văn hóa tâm linh quan trọng của Cấm Thành Thăng Long, nơi cử hành các nghi lễ chính trị và tôn giáo thiêng liêng.

Đoan Môn là cổng thành hình chữ U, xây theo lối tường thành cổ với 5 cổng vòm cân xứng. Kiến trúc cuốn vòm, sử dụng gạch vồ và đá, tạo nên kết cấu vững chắc. Cửa chính  dành riêng cho vua. Hai bên có 4 cửa nhỏ hơn cho các quan lại. Trên cửa chính có tấm biển đá khắc "Đoan Môn". Đoan Môn có tầng hai với phương đình nhỏ hai tầng tám mái, tuy nhiên phần kiến trúc này bị cải tạo nên chưa khảo cứu được.

Thi Đình thời Lê tại Hoàng thành Thăng Long (Ảnh: Sách Khoa cử Việt Nam tập hạ: Thi Hội, Thi Đình – Nguyễn Thị Chân Quỳnh. Nhà xuất bản văn học. 2007)

Cổng Đoan Môn không chỉ là công trình kiến trúc quan trọng của Hoàng thành Thăng Long mà còn ẩn chứa nhiều câu chuyện thú vị. Vào niên hiệu Quang Thuận (1460 - 1469), lúc bấy giờ các cửa Đoan Môn ở trong thành xây từ đời Lý, lâu ngày đã đổ nát. Vua Lê Thánh Tông sai chữa lại. Thượng thư Vũ Hữu (người được coi là nhà toán học số 1 Việt Nam) đã đo chiều cao và chiều rộng của các cửa và tính số gạch đem trình vua. Vua sai thợ làm gạch đúng số lượng đó và đem xây cửa thì vừa đủ, không sai một tấc. Vua thưởng cho ông 100 mẫu ruộng để biểu dương.

Như vậy, Đoan Môn có thể được coi là một một trong những công trình quan trọng nhất còn lại của Hoàng thành Thăng Long, minh chứng cho sự tiếp nối và phát triển liên tục của kinh thành qua các triều đại.